Ustawa o leczeniu niepłodności – co warto wiedzieć?

2015-12-18

Ustawa o leczeniu niepłodności, które weszła w życie 1 listopada 2015 roku oraz wydane do niej rozporządzenia regulują m.in. warunki stosowania medycznie wspomaganej prokreacji oraz sposoby postępowania z komórkami rozrodczymi i zarodkami.

Kto może skorzystać z procedur przewidzianych ustawą

Leczenie niepłodności przy wykorzystaniu procedur zapłodnienia pozaustrojowego jest możliwe po co najmniej roku nieskutecznego leczenia innymi metodami. Wyjątek stanowi rozpoznanie bezwzględnej przyczyny niepłodności oraz brak możliwości uzyskania ciąży w inny sposób. Z procedur wspomaganej prokreacji mogą skorzystać zarówno pary pozostające w związku małżeńskim, jak i związkach partnerskich. Procedury te są również dostępne dla pacjentów pragnących zabezpieczyć swoją płodność na przyszłość, o ile pojawi się u nich realne ryzyko utraty płodności lub jej upośledzenia w związku z chorobą, urazem czy stosowaniem określonej terapii.

Ustawa reguluje kwestie związane z liczbą zapładnianych komórek jajowych.. U kobiet po 35 roku życia nie stosuje się ograniczenia co do liczby zapładnianych komórek jajowych. Natomiast u młodszych, dopuszcza się zapłodnienie nie więcej niż sześciu komórek. Wyjątek stanowią sytuacje, gdy pacjentka przejdzie dwie nieudane próby leczenia z zastosowaniem metody in vitro oraz gdy wskazania medyczne wynikające z choroby współistniejącej z niepłodnością uzasadniają zapłodnienie ich większej liczby. Sposoby postępowania z nadliczbowymi komórkami jajowymi zależą od decyzji pacjentki. Może je one zamrozić i wykorzystać w przyszłości we własnej procedurze zapłodnienia pozaustrojowego lub nieodpłatnie przekazać innej parze, dla której dawstwo komórek jajowych stanowi jedyną szansę na posiadanie potomstwa.

 

Zasady przekazywania komórek rozrodczych i zarodków

Ustawa o leczeniu niepłodności reguluje także procedury związane z przekazaniem gamet i zarodków na rzecz innych par. Zgodnie z obowiązującym prawem dawstwo ma charakter anonimowy i przeprowadza się je na zasadzie najlepszego dopasowania dawcy i biorcy pod względem cech fenotypowych. Rejestr dawców i biorców komórek rozrodczych i zarodków prowadzony jest  przez Ministerstwo Zdrowia.

Przekazanie  gamet (komórek jajowych lub nasienia) poprzedza podpisanie świadomej zgody przez dawcę oraz szereg  badań lekarskich i laboratoryjnych wymienionych w rozporządzeniu. Ustawa ogranicza, do dziesięciu, liczbę dzieci urodzonych z zastosowania komórek rozrodczych danego dawcy. Takie obostrzenie ma na celu redukcję liczby genetycznie spokrewnionego ze sobą potomstwa.  Za pobrane od dawcy komórki rozrodcze lub zastosowane zarodki nie można żądać ani przyjmować zapłaty, czy też innej korzyści majątkowej lub osobistej. Zgodnie z ustawą dawca może jednak wnioskować o zwrot kosztów poniesionych w związku z przeprowadzoną procedurą.

Wykorzystanie komórek rozrodczych dawcy lub zarodka pochodzącego od innej pary wymaga pisemnej zgody biorczyni i jej męża lub partnera. W przypadku związków nieformalnych dodatkowo potrzebne jest oświadczenie mężczyzny o uznanie ojcostwa, złożone przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. Musi być ono dostarczone zanim nastąpi procedurą przeniesienia gamet lub zarodka do organizmu matki. Konieczne jest również oświadczenie kobiety ze wskazaniem, że ojcem dziecka będzie właśnie ten mężczyzna. Kierownik urzędu stanu cywilnego sporządza protokół, który może zostać udostępniony dziecku narodzonemu w wyniku niniejszej procedury, po osiągnięciu przez nie pełnoletniości lub na żądanie sądu.

Osoba urodzona w wyniku zapłodnienia pozaustrojowego, w którym wykorzystano gamety dawcy lub zarodek pochodzący od innej pary, po osiągnięciu pełnoletniości ma prawo uzyskać informacje dotyczące stanu zdrowia dawcy/dawców, roku i miejsca jego/ich urodzenia. Przedstawiciel ustawowy dziecka w  przypadku zagrożenia jego życia lub zdrowia ma natomiast prawo, na podstawie wskazań lekarza prowadzącego leczenie dziecka, zapoznać się z wynikami badań lekarskich i laboratoryjnych dawcy lub dawców.

dr n. med. Anna JanickaCzłonek Zarządu, Polskie Towarzystwo Medycyny Rozrodu, Członek Zarządu, Sekcja Płodności i Niepłodności Polskie Towarzystwo Ginekologiczne, Członek Komitetu Naukowego, Ośrodek Studiów nad Płodnością Człowieka, Specjalista ds. badań klinicznych i rozwoju, Centrum Ginekologii i Leczenia Niepłodności VITROLIVE.

Zapraszamy również do lektury rozszerzonej wersji artykułu na http://www.e-ginekologia.pl/pdf/25NGG/nieplodnosc.pdf

Powrót do artykułów
Następny artykuł