Płodność a leczenie chorób nowotworowych

2015-03-20

Choroby nowotworowe coraz częściej dotykają młode osoby będące w wieku rozrodczym. W naszym kraju wciąż jednak niewiele mówi się o tym, że leczenie onkologiczne może spowodować ograniczenie lub całkowitą utratę płodności. W tym kontekście, szczególnie niebezpieczne są: chemioterapia, radioterapia okolic brzucha (tj. szyjki macicy i jajników), naświetlania ośrodkowego układu nerwowego (co zaburza wydzielanie hormonów produkowanych przez przysadkę mózgową i podwzgórze), czy też naświetlanie całego ciała przed przeszczepem szpiku kostnego. Współczesna medycyna posługuje się metodami, które pozwalają na wydanie na świat potomka osobom po przejściu leczenia onkologicznego – należy jednak pamiętać, że poszczególne działania powinno się podjąć jeszcze przed rozpoczęciem terapii nowotworu.  

Oncofertility to nowa dziedzina medycyny, która ma na celu ochronę zdolności reprodukcyjnych u pacjentów walczących z chorobą nowotworową. Zachowanie płodności w takich przypadkach możliwe jest dzięki rozwojowi technik wspomaganego rozrodu. Pozwalają one na zabezpieczenie komórek rozrodczych i wykorzystanie ich po leczeniu onkologicznym.

Jedną z metod zalecaną przez lekarzy jest mrożenie nasienia, komórek jajowych czy zarodków. W przypadku mężczyzn, którzy przygotowują się do rozpoczęcia terapii nowotworu mogącej potencjalnie skutkować ograniczeniem płodności, wskazane jest pobranie nasienia, które następnie zamraża się i przechowuje w banku spermy. W momencie podjęcia decyzji o posiadaniu potomka, wykorzystuje się je do zabiegu inseminacji lub zapłodnienia pozaustrojowego.

Natomiast metody zachowania płodności stosowane u kobiet zależą m.in. od rodzaju nowotworu, jego lokalizacji i stopnia zaawansowania. Pacjentce, która nie powinna zwlekać z podjęciem leczenia onkologicznego, lekarz może zaproponować pobranie niedojrzałych komórek jajowych (tzw. IVM – In Vitro Maturation) w dowolnym momencie cyklu. Oocyty osiągają wtedy stan dojrzałości w warunkach laboratoryjnych i są zamrażane metodą witryfikacji. Parom, które stają w obliczu potrzeby rozpoczęcia leczenia choroby nowotworowej, zaleca się mrożenie zarodków – czyli zapłodnionych już komórek jajowych.

Kolejną metodą jest kriokonserwacja jajnika lub jego fragmentu. Przed rozpoczęciem leczenia onkologicznego tkanka jajnikowa jest pobierana i zamrażana. Następnie, kiedy już zdrowa kobieta zdecyduje się na dziecko, jajnik lub jego fragment jest rozmrażany i ponownie wszczepiany. Metoda ta nie wymaga stymulacji hormonalnej przez co nie opóźnia rozpoczęcia leczenia nowotworu. Nie jest ona jednak polecana kobietom z ziarnicą czy białaczką. Choroby te rozprzestrzeniają się bowiem po całym organizmie, w związku z czym istnieje ryzyko, że komórki nowotworowe wnikną do jajnika zanim zostanie on pobrany.

W przypadku potrzeby włączenia terapii onkologicznej narządów rodnych, jeżeli nowotwór został  wykryty odpowiednio wcześnie, można zastosować tzw. leczenie oszczędzające. Lekarze wycinają wtedy część guza, pozostawiając zdrową część narządu rodnego, bądź też usuwają w całości tylko  jeden jajnik.

Kobiety, u których konieczne jest przeprowadzenie radioterapii w celu wyleczenia nowotworu szyjki macicy, mogą być natomiast poddane zabiegowi przemieszczenia jajników. Polega on na laparoskopowym przesunięciu jednego bądź dwóch jajników poza obszar naświetlania – aby ograniczyć do minimum ich ekspozycję na szkodliwe promieniowanie. Po zakończeniu leczenia są one „przenoszone” z powrotem na swoje miejsce. Zabieg jest obarczony ryzykiem powstawania torbieli czy niedokrwienia jajników – dlatego też nie jest zalecany kobietom mogącym mieć skłonności do tego typu powikłań.

Zachowanie płodności dla pacjentów po leczeniu onkologicznym stanowi szansę na powrót do „normalnego” życia. Dlatego tak ważne jest, aby lekarze, jeszcze przed rozpoczęciem terapii nowotworu, uwzględnili w wywiadzie medycznym plany pacjenta związane z założeniem rodziny. Odpowiednio wczesna reakcja pozwoli na zminimalizowanie skutków działań niepożądanych związanych z podjętym leczeniem onkologicznym. 

 

Powrót do artykułów
Poprzedni artykuł Następny artykuł